Prof. Ewa Jaskóła från Uniwersytet Śląski

Gästföreläsning: Gry z językiem w poezji Wisławy Szymborskiej
 
Materiał literacki: wiersze Wisławy Szymborskiej:
„Wszelki wypadek”, „Prospekt”,  „Pokój samobójcy” „Głos w sprawie pornografii’

Prof. Ewa Jaskóła, Uniwersytet Śląski
Zajmuje się badaniem poezji XX w. i jej nawiązaniami do tradycji. Autorka i współautorka książek oraz artykułów na temat interpretacji tekstów literackich i sposobów przekładania zagadnień teoretyczno-historycznoliterackich na język szkoły; kierownik Zakładu Dydaktyki Literatury Polskiej Uniwersytetu Śląskiego. Wykładowczyni literatury polskiej w ramach współpracy Erasmus na uniwersytetach w Bratysławie, Lipsku, Wiedniu, Sofii, Wilnie, Berlinie. Uczestniczka programu, wspomagającego nauczanie języka polskiego jako obcego i ojczystego w Anglii; referentka na konferencjach poświęconych problemom kształcenie dzieci emigrantów polskich w Wielkiej Brytanii. 

Cel wykładu: pokazać jak Szymborska wykorzystuje i przekształca związki frazeologiczne, aby mówić o ważnych sprawach egzystencjalnych: samotności, prawdzie, degradacji języka, który nie daje szans porozumienia, manipulacji językowej, która stosowana jest przez reklamę konsumpcyjną i polityczną.
 
1.     „Wszelki wypadek” – utwór najczęściej odczytywany jako wiersz o przypadkowości zdarzenia, o przypadku, który rządzi ludzkim życiem i losem – tutaj interpretowany jest jako wiersz o języku, który w sposób schematyczny, beznamiętny „obsługuje” wszelki, czyli każdy wypadek (zdarzenie).
2.     „Pokój samobójcy” – pozorny opis pokoju, w którym już nikt nie mieszka. Dzięki językowym grom z metaforycznymi związkami frazeologicznymi typu: mieć oparcie…, mieć widoki…,  mieć wyjście…., mieć garbowany grzbiet itp. utwór o samotności, a tytuł wiersza „Pokój samobójcy” też odsyła do metafizyki przez sugestię takich sekwencji jak: pokój mu, niech spoczywa w pokoju, pokój temu domowi….
3.     „Prospekt” – wiersz dziś odczytywany jako rodzaj przestrogi przed reklamową „nawałnicą”, przed uzależnieniem od środków farmakologicznych (bywa odbierany jako przestroga przed uzależnieniem od różnego typu środków odurzających. Związany z czasem napisania może być odczytywany jako tekst demaskujący proces uzależniania od reklamy (zwłaszcza politycznej, czyli propagandy). Tekst niby mocno osadzony w realiach polskich lat siedemdziesiątych, ale niebywale uniwersalny ( zwłaszcza w czasach aktualnie zwyciężającego populizmu wszelkiego autoramentu).
4.     „Głos w sprawie pornografii” czyli po prostu głos w sprawie myślenia jest ciekawy ze względu na gry z językiem erotyki i polityki.